Het jaarlijkse programma van de student, of PAE, structureert elk academisch jaar in het hoger onderwijs in de Federatie Wallonië-Brussel. Sinds de invoering van het decreet Landschap vervangt dit systeem het oude systeem van vaste studiejaren door een gepersonaliseerd traject in ECTS-credits. Het begrijpen van de werking ervan is noodzakelijk geworden voor elke student die is ingeschreven aan een Franstalige Belgische universiteit of hogeschool.
Decreet Landschap en ECTS-credits: het kader dat het PAE heeft doen ontstaan
Het decreet Landschap heeft het functioneren in klassieke studiejaren afgeschaft. Elke opleiding is nu verdeeld in onderwijseenheden die zijn gekoppeld aan ECTS-credits. Het PAE is het document dat, voor een bepaald academisch jaar, de lijst bevat van alle onderwijseenheden die een student zal volgen en voor de examens zal presenteren.
Dit kader is bedacht om enige flexibiliteit mogelijk te maken: een student die voor enkele vakken zakt, hoeft niet meer een heel jaar over te doen, hij integreert de gezakte vakken in zijn volgende PAE. In theorie wordt elk traject uniek. In de praktijk zijn de speelruimtes de afgelopen jaren echter aanzienlijk verminderd.
Om de notie van pae student vanuit een aanvullend perspectief te ontdekken, moet men in gedachten houden dat de term ook in andere contexten een begeleidingsplan voor studenten (financiële steun, mentorschap) omvat. De dominante betekenis in Franstalig België blijft die van het jaarlijkse programma dat aan de credits is gekoppeld.
Regels van het PAE in 2026: plafond van credits en financierbaarheid
Sinds het academiejaar 2025-2026 zijn de regels voor het PAE aanzienlijk strenger. Het programma is geplafonneerd op 60 credits per jaar, en de gezakte vakken van blok 1 moeten prioriteit krijgen bij herinschrijving zolang het eerste jaar niet volledig is gevalideerd.
De meest significante verandering betreft de financierbaarheid. Het decreet vereist nu dat de 60 credits van blok 1 in maximaal twee inschrijvingen worden gevalideerd. Een derde inschrijving is alleen mogelijk in uitzonderlijke gevallen, met goedkeuring van de jury. Daarbovenop wordt de student niet-financierbaar, wat betekent dat zijn instelling geen financiering meer ontvangt voor zijn inschrijving.
Einde van de overgangsperiode
In april 2024 had het Parlement van de Federatie Wallonië-Brussel overgangsmaatregelen goedgekeurd voor het academiejaar 2024-2025, die tijdelijk de financieringscriteria voor bepaalde studenten van blok 1 versoepelden. De regering heeft deze bepalingen vervolgens in oktober 2024 opgeschort. In 2026-2027 is de overgangsperiode definitief afgelopen en gelden de strikte regels volledig.
Deze verstrenging verandert de situatie voor studenten die rekenden op de oorspronkelijke flexibiliteit van het decreet Landschap. De samenstelling van het PAE is niet langer een onbenullige administratieve oefening: een verkeerde keuze van vakken kan de voortgang van het traject in gevaar brengen.
Samenstelling van het PAE van de student: prioriteiten en validatie door de jury
Het samenstellen van het PAE beperkt zich niet tot het afvinken van vakjes in een online formulier. Verschillende beperkingen komen samen, en hun volgorde van prioriteit is strikt.
- De niet-succesvolle onderwijseenheden van blok 1 moeten als eerste in het PAE worden opgenomen, vóór enige vakken van blok 2 of blok 3. Deze regel is niet onderhandelbaar zolang blok 1 niet volledig is verworven.
- Het totaal van het PAE mag niet meer dan 60 ECTS-credits per jaar bedragen. Een student kan zijn studieprogramma dus niet meer “versnellen” door zijn programma boven dit plafond te laden.
- De vereisten en co-requirements tussen onderwijseenheden moeten worden gerespecteerd. Een vak dat de voorafgaande goedkeuring van een ander vereist, kan niet in hetzelfde PAE worden opgenomen als deze vereiste niet is gevalideerd.
- Het PAE is onderworpen aan de validatie van de jury of de academische autoriteit. De student doet een voorstel, maar het is de instelling die het definitieve programma goedkeurt.
De samenstellingskalender varieert per instelling, maar ligt doorgaans aan het begin van het academisch jaar, tijdens de inschrijvingsperiode. Sommige universiteiten gebruiken een online configurator die de student stap voor stap begeleidt.
PAE en studentenbegeleiding: twee realiteiten onder hetzelfde acroniem
Het acroniem PAE verwijst ook, in bepaalde instellingen en verenigingen, naar een begeleidingsplan voor studenten. Deze tweede betekenis omvat verschillende regelingen: maandelijkse beurzen, mentorschap, persoonlijke begeleiding gedurende de hele opleiding. De vereniging ADAB gebruikt bijvoorbeeld de term PAE voor haar programma dat financiële steun en tutoring over meerdere jaren combineert.
In het volwassenenonderwijs neemt het PAE nog een andere vorm aan: het verwijst naar een coördinatieplan voor begeleidingsactiviteiten die zijn aangepast aan een publiek dat zijn studies hervat. Een referentiepersoon wordt aangewezen om de opvolging te waarborgen.
Aanpassingen voor studenten met een handicap
Studenten met een handicap profiteren van specifieke aanpassingen die de samenstelling van hun PAE kunnen beïnvloeden. Sommige instellingen staan een spreiding van het programma over een langere periode toe, met uitzonderingen op de financieringsregels. De ervaringen op de grond verschillen hierover: de daadwerkelijke toegang tot deze aanpassingen hangt sterk af van de instelling en de aard van de aangegeven handicap.
De samenstelling van het PAE, of het nu gaat om het jaarlijkse programma in credits of een begeleidingsregeling, blijft een cruciaal moment van het academisch jaar. Met de verstrenging van de financieringsregels in de Federatie Wallonië-Brussel, verplicht elke credit die in het PAE is ingeschreven direct de voortgang van het traject. Het controleren van de vereisten, het respecteren van de prioriteit voor blok 1 en het anticiperen op de gevolgen van een gedeeltelijke mislukking zijn drie reflexen die vanaf de eerste inschrijving moeten worden verworven.
